Search
  • mari nymoen

Sprikande staur

Vegard Sæterens debut blandar ulike stemmer og stilnivå, alvor og satire. Eg saknar skarpare formulert kritikk.

(foto: Flamme)

Vegard Sæteren

Håndbok for flyktninger

Dikt

107 sider

Flamme forlag

Det er ei vanleg innvending mot dikt at dei er for vanskelege å skjøne. Og ja, det finst ein del poesi som krev stor tolkingsevne og forkunnskap – eller vilje til intensiv googling. Riktignok legg mange for stor vekt på intellektuell forståing – å lese dikt handlar òg om å vere open for andre måtar å oppleve på enn den rasjonelle. Men i dikt med gåtefulle metaforar og lærde referansar er det i alle fall mykje å ta tak i.

Eg synes at det kan vere vel så utfordrande å tolke tilsynelatande svært enkle dikt, og i den kategorien kjem Vegard Sæterens debutsamling Håndbok for flyktninger. Eg skriv «tilsynelatande», for det må jo ligge noko meir under når éi side berre inneheld dette: «Jeg liker å sitte inne og lese bøker». På sida før stod det: «jeg vurderer å kjøpe en seilbåt». Og på sida etter:

Jeg liker å stå under et tre om høsten når bladene er gule og røde

Tekstane er tatt ut av ein større samanheng i kapittelet «dialoger», og er eit døme på at koplingane mellom dikta, og mellom dikta og konteksten dei må lesast inn i, kan vere vel så viktig for tolkinga som form og innhald i éit dikt. Sæteren nærmar seg altså ein «postpoetisk» praksis kor sjanger betyr lite (mellom anna står det ingen stad i boka at dette er dikt), og kor det sentrallyriske diktareget ikkje står i sentrum. I staden møter vi eit uttrykk som stadig endrar seg, og ulike stemmer som ofte – men ikkje alltid – er brukt ironisk eller satirisk.

Nokre av dikta brukar kulturelt allemannseige som eventyr og barnesongar på ein humoristisk måte, og alt spelar opp mot det politiske temaet som blir synleg i boktittelen: Håndbok for flyktninger. Tittelen er ironisk. Dikta gir rett nok ein slags introduksjon til norsk mentalitet og kulturelle referansar som fossekallen og «kjerringa mot strømmen», men fungerer som sjølvkritiske speglingar av oss som flyktningane hamnar blant. At bokomslaget er halde i raudt, kvitt og blått, dreg i same retning.

Prosaisk satire Sæteren er ikkje aleine om å gi eit daglegdags språk dobbel botn. Til dømes brukar fjorårsdebutanten Ingvild Lothe (Hvorfor jeg er så trist når jeg er så søt) og Håvard Nilsens debut av året (Litt som den sangen) stemmer på liknande måtar. Men Sæteren dreg det mykje lenger i retning av det karnevalistiske og absurde.

I diktet «dansk vise» endar ein pastisj over barnesongen «Tre, små kinesere» i valdelege samanstøyt og ein samtale med politiet med monovokal: «DA BLAR MAD MAG PA STASJANAN!» Dette absurde og tøysete som kanskje har politisk brodd – men kanskje ikkje – minner om Øyvind Bergs bruk av den absurde fabelen som form.

I andre tekstar er satiren meir subtil i framstillinga av naive folk («jeg ønsker meg en blå / ballong (…) jeg vil at verden skal være et fint sted») med sviktande innlevingsevne («kanskje dere kan dra tilbake dit dere kom frå?»), rikingar som assosierer «frihetsfølelse» med bil og seilbåt og kjenner på apati: «jeg vil så gjerne være til stede i livet mitt». «dialoger» og «dikt i jeg-form» liknar på Dan Andersens satiriske portrett av ein norsk kapitalist i Flaggtale (2016).

Dette er ei tydeleg dreiing bort frå det inderlege og mot det fleirstemmige og dobbeltbotna. Eg lurer på om det er noko med haldninga, noko med blandinga av naivitet, ironi og det karnevalistiske i formuleringane som skiljer internettgenerasjonen frå oss som hadde ein analog barndom. Er det no eg skal begynne å føle meg gamal? Rett nok finn vi det enkle og naivistiske også hos eldre poetar, frå Ernst Orvil og Jan Erik Vold til Gro Dahle, Geir Gulliksen og Nils-Øyvind Haagensen. Og det karnevalistisk opprørske hos Øyvind Berg og Gunnar Wærness. Men eg lurer på om det ligg ein meir grunnleggjande, nesten rutinemessig ironi i stilblandinga og «late som»-haldninga til den yngre garden.

Svekkjande veksling Sæteren lener seg i stor grad på satirisk humor i desse dikta. Men det er aldri særleg tvil om at det ligg eit alvor i botnen, og mot slutten blir det svært tydeleg når diktet «problemet» skildrar ei scene i ein bomba by – det kan vere Aleppo, Kabul eller kva by som helst som har vore ramma av terror. Dermed blir kontrasten grell mellom krigsrealitetane og den norske haldninga dikta kritiserer. Det finst nokre dialogbaserte tekstar som tydar på at diktaren også vil seie noko om livskjensla til oss som prøvar å finne glede i kvardagen trass i alle internasjonale katastrofar, som i diktet «avslapningsøvelse». Men det blir utydeleg, for også her er det element av ironi.

Håndbok for flyktninger er ei bok kor tekstane må lesast i samanheng, men kor formspråket svingar både hit og dit og innhaldet vekslar mellom humor og alvor. I og med at få av dikta har stor poetisk tyngd lesne kvar for seg, svekkjer vekslingane heilskapen. Diktaren ber sprikande staur, og sprikande blir det også for lesaren. Den daglegdagse stilen oppmuntrar ikkje til fordjuping, men krev likevel kontekstuell lesing. Politisk ladd satire og humor er vel og bra, men eg saknar skarpare formuleringar – i dobbel forstand.

Av Merete Røsvik Granlund

57 views0 comments

Recent Posts

See All

Annonser:

  • Facebook B&W
  • Black Instagram Icon
  • Twitter B&W

Littkritikk.no er støttet av: